Monday, March 26, 2018

Idiot και το μεγαλείο της αυταπάρνησης


Στην Αρχαία Ελλάδα αυτός που ιδιώτευε, που ζούσε κατ΄ ιδίαν, ο μη αναμιγνυόμενος στα δημόσια πράγματα προς το συλλογικό όφελος, ο μη έχων πολιτικήν αρχήν δηλωνόταν απαξιωτικά με τον όρο ιδιώτης. Ξεχωρίζει στον Επιτάφιο του Θουκυδίδη η σχετική επισήμανση για υποχρεωτική συμμετοχή του πολίτη στα κοινά: «μόνοι γὰρ τόν τε μηδὲν τῶνδε μετέχοντα οὐκ ἀπράγμονα, ἀλλ᾽ ἀχρεῖον νομίζομεν».

Κατά την ελληνιστική περίοδο, ο όρος έφτασε σταδιακά να δηλώνει επίσης την έλλειψη αγωγής, ανατροφής, παιδείας. Μ΄ αυτή την έννοια άρχισε να χρησιμοποιείται κατά τα μεσαιωνικά χρόνια ως υποτιμητική προσφώνηση, κοινώς ως βρισιά. Προφανώς, με την ίδια σημασία, δηλαδή του ανόητου, του μωρού, υιοθετήθηκε ο όρος στα αγγλοσαξονικά: idiot: ηλίθιος, βλάκας, ανόητος.

Η γλώσσα κρύβει μέσα της, λοιπόν, μεγάλο πλούτο κι ας μη μας είναι πάντα γνωστός. Υποθέτω ότι και στην πλειοψηφία των φυσικών ομιλητών της αγγλικής του 18ου και 19ου αιώνα δεν ήταν απαραιτήτως γνωστή η ετυμολογία της παραπάνω κοινώς χρησιμοποιούμενης λέξης. Σε μια ευγενική και ανήσυχη ψυχή της εποχής φαίνεται, εντούτοις, πως όχι μόνο ήταν σαφής αλλά αποτέλεσε και γνώμονα βάσει του οποίου χαράχτηκε η ζωή της. Μη ιδιωτεύοντας. Όχι, αρνούμενη να συμβιβαστεί με τα άφθονα μέσα που είχε στη διάθεσή της και το ασφαλές περιβάλλον στο οποίο ήταν σίγουρα προδιαγεγραμμένη μια φιλήσυχη και «επιτυχημένη» πορεία όπως θα άρμοζε σε ένα Βρετανό αξιωματούχο της εποχής. Αντ΄ αυτού επηρεασμένη από τα προτάγματα του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης να αγανακτεί με την καταπίεση των λαών.

Τι να πει κανείς για το Λόρδο Τζωρτζ Γκόρντον Μπάιρον
 ή απλά Λόρδο Βύρωνα, όπως μας είναι περισσότερο γνωστός ο μέγας Φιλέλληνας ποιητής; Πλήθος πηγών μπορεί να διαφωτίσουν καλύτερα όποιον ενδιαφέρεται να μάθει περισσότερα για το ρομαντικό ποιητή που άφησε κυριολεκτικά την πνοή του συμπαραστεκόμενος τους ξεσηκωμένους για ελευθερία υπόδουλους Έλληνες του Βαλκανικού Νότου. Ως αφετηρία αυτής της αναζήτησης μπορώ ενδεικτικά μόνο να προτείνω ένα παλιομοδίτικο, μεστό πληροφοριών όμως και δεόντως ατμοσφαιρικό, σχετικά σύντομο βίντεο που ανακάλυψα στο αρχείο της ΕΡΤ.

Την επαύριον της εθνικής επετείου της επανάστασης του 1821, αυτής που στάθηκε δυνατή χάριν της δράσης ανιδιοτελών μορφών και αυτή που πανηγυρικά εορτάστηκε με παρελάσεις και επίσημα διαγγέλματα στην ελληνική επικράτεια και τη διασπορά, θα παραθέσω εδώ μόνο αποσπασματικά και σε ελεύθερη μετάφραση στίχους αυτού που αποτέλεσε έξοχο υπόδειγμα αυταπάρνησης, μην παύοντας ποτέ να εμπνέει. Θα ΄διναν άραγε οι σημερινοί Έλληνες την ψυχή τους για την πατρίδα;


Όμως έζησα και δεν έζησα μάταια.
Ίσως χαθεί η δύναμη απ΄ το μυαλό μου, η φωτιά απ΄ το αίμα μου.
Και πανίσχυρος πόνος μπορεί να καταβάλει τη φύση μου.
Κάτι όμως μέσα μου θα νικήσει το μαρτύριο και το χρόνο.
Και θα αναπνέει ακόμα και μετά το θάνατό μου…


Τζωρτζ Γκόρντον Μπάιρον

«Η Ελλάς ευγνωμονούσα το Βύρωνα», το άγαλμα που κοσμεί κεντρική πλατεία του Δήμου Βύρωνα

Friday, February 9, 2018

Ζει ο Μεγαλέξανδρος;

Μπορεί αλήθεια κάποιος σήμερα να θεωρεί τον εαυτό του απόγονο ανθρώπων που ΄ζησαν πριν από δυόμιση χιλιάδες χρόνια; Αν έχει κάποια βάση το ερώτημα, τότε θαρρώ δεν μπορεί να αναφέρεται παρά σε μια συγγένεια πολιτισμική. Και τι άλλο παρά η γλώσσα ως κατεξοχήν φορέας έκφρασης του εκάστοτε πολιτισμού, της νοοτροπίας, του πώς γίνεται αντιληπτός ο κόσμος γύρω.

Ο μύθος θέλει την αδερφή του Μεγαλέξανδρου ονόματι Θεσσαλονίκη γοργόνα, απ’ τη μέση και κάτω ψάρι κι απ’ τη μέση και πάνω πανέμορφη γυμνόστηθη γυναίκα, να ρωτά απεγνωσμένα τους ναυτικούς που συναντά στο διάβα της, αν ζει ακόμη ο βασιλιάς. Ταξίδια της φαντασίας με φέρνουν κι εμένα μπρος της να απαντώ με θάρρος στο ερώτημά της ότι ζει και βασιλεύει, ικανοποιώντας της και γλιτώνοντας κατ΄ αυτό τον τρόπο από τη μανία της. Χωρίς όμως να της έχω διευκρινίσει ότι δεν εννοώ τη φυσική του παρουσία αλλά τον πολιτισμό που θέλησε με τη σπάθα του να μεταλαμπαδεύσει στα πέρατα της γης. Και τα λεγόμενά μου να ηχούν ίδια με τότε, αρθρώνοντας λέξεις όπως «θάλασσα» ή «ουρανός». Αποκαλώντας τον πατέρα του «Φίλιππο» ή τη μάνα του «Ολυμπιάδα». Για να μην πω για τον τρανό δάσκαλό του τον «Αριστοτέλη». Καθεμία, μαζί με την ετυμολογία της, γεννά στο νου συνειρμικά τόσες ιδέες. 

Η γοργόνα σε λαϊκή αναπαράσταση 
© http://tovaltino.blogspot.de/2010/10/blog-post_343.html

Τέτοια ταξίδια είναι καταδικασμένα δυστυχώς να κρατούν λίγο κι έτσι προσγειώνομαι κάποια στιγμή απότομα στην πραγματικότητα. Στο σήμερα που μπορεί να στερείται μυθικών μορφών και περιπετειών, αλλά μπορεί να προσφέρει ωστόσο πλούσιο διαφωτιστικό υλικό ως αποτέλεσμα επιμελούς επιστημονικής εργασίας για το μακρινό εκείνο παρελθόν σε όποιον έχει την όρεξη να το γνωρίσει. Τι θα πει να έχει όρεξη; Τι στο καλό, τέτοιου είδους κληρονομιά πρέπει να είσαι σε θέση να την εκτιμήσεις!

Προσγείωση σε ένα σήμερα που με βρίσκει μακριά από τα πάτρια εδάφη της Μακεδονίας. Εκεί όπου είχαν εγκατασταθεί πρόσφυγες οι παππούδες μου. Στους Φιλίππους Καβάλας με το αρχαίο θέατρο και το σύνολο του αρχαιολογικού χώρου που μεν πλέον φιγουράρουν στο λαμπερό κατάλογο των μνημείων παγκοσμίου κληρονομιάς της UNESCO, αλλά εκεί έπαιζα εγώ μικρός ώρες ατελείωτες. 

Μακριά από κει, λοιπόν, στο εξωτερικό όπου στο άκουσμα του ονόματος «Μακεδονία» καταλαβαίνουν οι ξένοι συνομιλητές μου μια γείτονα χώρα δημιουργώντας μια σύγχυση. Φταίνε, αλήθεια, αυτοί; Είναι ανιστόρητοι; ΄Η μήπως η άρχουσα τάξη της πατρίδας μου που άφησε μια αυθαιρεσία να παγιωθεί; Απ΄ όταν ο ισχυρός ηγέτης της Γιουγκοσλαβίας Τίτο προέβη στη συγκεκριμένη ονοματοδοσία της περιοχής επιβουλευόμενος την έξοδο προς τη θάλασσα νοτίως. Δημιουργώντας όμως ταυτόχρονα κατ΄ αυτό τον τρόπο μια πλαστή μεν αλλά ικανή να τους εμπνεύσει εθνική συνείδηση στον εκεί πληθυσμό. Για την οποία με κιτς κινήσεις προσπαθούν να πείσουν γεννώντας ερωτήματα για το μέχρι πού μπορεί να φτάσει αυτή η εθνικιστική παραφωνία. Σε αλυτρωτισμούς;

Και τώρα; Οδηγούν εθνικιστικοί παροξυσμοί κι από μέρους μας κάπου; Το πολύ-πολύ να βρεθούν καλοθελητές λαϊκιστές έτοιμοι να εκμεταλλευτούν την κατάσταση προς όφελός τους, για ακόμη μια φορά. Θαρρώ πως καλύτερος σύμβουλος είναι η σύνεση και η ψυχραιμία. Είναι σαφές ότι πρόκειται πλέον για θέμα που χρήζει επιδέξιων διπλωματικών χειρισμών αν είναι επιθυμητή η επίτευξη ενός έντιμου συμβιβασμού. Συμβιβασμού που δεν ξεπουλά την πολιτιστική μας κληρονομιά. Μα γιατί τάχα να θέλουμε να προβούμε σε έναν τέτοιο; Μήπως γιατί η επιδίωξη μιας σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή θα είναι προς όφελος μας; Αξιοποιώντας την ευκαιρία να αποδειχθούμε ρυθμιστικός παράγοντας που πρωτοστατεί σε αυτό το στρατηγικής σημασίας σταυροδρόμι; 

Όλα αυτά ακούγονται ρομαντικά; Δε νομίζω. Εκτός πραγματικότητας είναι όλοι όσοι καμώμενοι τους «υπερπατριώτες» προτιμούν να στρουθοκαμηλίζουν. Όσο για ρομαντισμό, θα προτιμήσω αυτόν από τον οποίο σίγουρα διαποτιζόταν ο μέγας στρατηλάτης για το κατόρθωμά του ενός αρμονικού πολύχρωμου ανθρώπινου μωσαϊκού στην επικράτειά του!


«Η γαλέρα και η γοργόνα» των Χρ. Γ. Παπαδόπουλος, Δ. Μαρκατόπουλος, Γ. Χριστοδούλου, ένας από τους πιο αγαπημένους και πετυχημένους τρόπους να ταξιδεύουμε μουσικά το μικρό μας Χάρη Λέοντα!

Tuesday, January 2, 2018

Ευχές για μια νέα χρονιά όχι απλά σαν πυροτέχνημα

Σήμερα πρώτη μέρα του 2018. Ναι, επιτέλους ήρθε! Η υποδοχή του προετοιμάστηκε δεόντως και αποκορυφώθηκε βεβαίως-βεβαίως τα μεσάνυχτα από την 31η Δεκέμβρη προς την 1η Ιανουαρίου. Και κατά το αστείο που λέγαμε κάποτε «όπως σου μπει η χρονιά, έτσι θα σου πάει», τότε είναι που οι φιέστες και τα πανηγύρια πήραν και ΄δωσαν έτσι ώστε να είναι τουλάχιστον αντάξια των προσδοκιών για τα μελλούμενα. Με ένταση. Με πολλή ένταση. Τόση που γίνεται εκκωφαντική φασαρία. Κρότοι τρομακτικοί. Υποψιαζόμενος ότι κάπως έτσι θα πρέπει να το βίωσαν κι οι έρμοι οι μετανάστες από τις εμπόλεμες περιοχές που τράπηκαν σε φυγή.

Και για όσους δεν κατάλαβαν, ο λόγος για «τα εκθαμβωτικά πυροτεχνήματα που ζωγράφισαν με τόση μαγεία στον ουρανό τα όνειρά μας για τη νέα χρονιά», κι άλλα τέτοια αφελή για να δικαιολογήσουν το ότι ο καθένας, που καταπιεζόμενος μια ολόκληρη χρονιά, λέει, είχε την ευκαιρία να ξεδώσει. Μαθαίνοντας μάλιστα την επικίνδυνη πυρομανία και στα παιδιά του ως παιχνίδι. Αδιαφορώντας για την περιβαλλοντική ρύπανση. Κάνοντας ολόκληρη την πόλη ένα σκουπιδότοπο, μέχρι οι υπηρεσίες καθαρισμού καταφέρουν με κόπο να απομακρύνουν τα απομεινάρια, για τις οποίες υπηρεσίες, υπόψιν, όλοι οι πολίτες φορολογούνται. Και κυρίως πιστεύοντας ότι κατ΄ αυτόν το σπάταλο τρόπο σηματοδοτείται ένα ευοίωνο μέλλον!



Τα απομεινάρια των πρωτοχρονιάτικων πυροτεχνημάτων σε ένα δρόμο του Αμβούργου, © www.focus.de


Εγώ θα ευχηθώ καλύτερα η νέα χρονιά μόνο με πυροτεχνήματα να μη μοιάζει, σημαίνοντας εφήμερη διασκέδαση, σπατάλη και ενέργειες χάριν εντυπωσιασμού, αλλά αντιθέτως να είναι η αρχή μιας περισσότερο δημιουργικής περιόδου ως αποτέλεσμα πνευματικής αναζήτησης, ειλικρινούς μετάνοιας για λάθη (μόνο οι αδρανείς δεν κάνουν τέτοια), έμπρακτης αλληλεγγύης, όρεξης για δράση. Εξάλλου αν πρόκειται να ξοδευτείς εγκαινιάζοντας τη νέα χρονιά, υπάρχουν σίγουρα άλλοι τρόποι ικανοί να υποσχεθούν κάτι πιο αισιόδοξο. Ενδεικτικά δες εδώ!


«Ψωμί αντί πυροτεχνημάτων - το μεν στηρίζει, τα δε διασκεδάζουν απλά», σύνθημα φιλανθρωπικής καμπάνιας της Ευαγγελικής Εκκλησίας

Και για τους λάτρεις της στατιστικής, να μερικά ενδιαφέροντα σχετικά στοιχεία:

  • την 1 Ιανουαρίου το 2017 σημειώθηκε σε μεγάλες γερμανικές πόλεις μια υπέρβαση της συγκέντρωσης των αιωρούμενων μικροσωματιδίων μέχρι και δέκα φορές πάνω από τη μέγιστη επιτρεπόμενη τιμή (πηγή)
  • το ποσό που δαπανήθηκε από τους Γερμανούς για τα πυροτεχνήματα της Πρωτοχρονιάς το 2017 εκτιμάται γύρω στα 137 εκατομμύρια ευρώ (πηγή)
  • σήμερα, 1η Ιανουαρίου 2018, οι εργαζόμενοι στην υπηρεσία οδοκαθαρισμού της πόλης του Μονάχου βρέθηκαν αντιμέτωποι με πάνω από 50 τόνους σκουπιδιών από το προηγούμενο βράδυ (πηγή)

Sunday, December 17, 2017

Μια έκθεση όλο αλληλεγγύη και αντίσταση

Λέγεται συχνά ότι οι σύγχρονοι θα πρέπει να διδάσκονται από το παρελθόν ούτως ώστε να μην επαναλαμβάνονται τα ίδια λάθη. Βλέποντας πόσο διαφορετικές είναι μεταξύ τους οι εποχές και οι άνθρωποι, ειλικρινά δεν ξέρω αν η ιστορία μπορεί να θεωρηθεί ως διδακτική. Αν πάντως υπάρχει η δυνατότητα να γίνουμε πιο σοφοί από το παρελθόν, αυτό δεν μπορεί να συμβεί παρά γνωρίζοντάς το με διάθεση κριτική, σε ένα πλαίσιο πιο συνολικό και μελετώντας πιο προσεκτικά τις περιστάσεις και τους δράστες. Όπως ακριβώς, δηλαδή, δε μας έμαθε το σχολείο, μιλώντας για το ελληνικό τουλάχιστον από το οποίο πέρασα. Όταν μάλιστα συμβαίνει το υπό εξέταση ιστορικό γεγονός να κείται στον εγγύς ιστορικό ορίζοντα έτσι που οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές να είναι ακόμη εν ζωή, τότε τι πιο πρόσφορο για το σκοπό αυτό από την άμεση επαφή μαζί τους; 

Το 2017 σηματοδότησε τα 50 χρόνια απ΄ όταν η χούντα των συνταγματαρχών κατέλαβε πραξικοπηματικά την εξουσία στην ταλαιπωρημένη από τους πολέμους μικρή χώρα του Νότου, ανοίγοντας έτσι ένα μαύρο κεφάλαιο της ιστορίας της. «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών»: μια μόνο φράση δηλωτική των πληγών που έμελλε να αφήσουν πίσω οι δικτάτορες και η Μεταπολίτευση παλεύει έκτοτε να επουλώσει. Όσο για τη λεγόμενη «γενιά της Μεταπολίτευσης» κατά γενικότερη ομολογία, στην καλύτερη περίπτωση, δε στάθηκε  στο ύψος των περιστάσεων, στη χειρότερη, βολεύτηκε προκλητικά!

Αν για κάτι πάντως φρόντισαν επιμελώς οι εκπρόσωποι αυτής της γενιάς, είναι για την υπερπροβολή του αντιδικτατορικού αγώνα τους. Κι ενώ μέχρι τώρα ήμουν συνηθισμένος με αρκετή καχυποψία σε σχετικές εκδηλώσεις πίσω στην πατρίδα, αυτή τη φορά ήρθε ένας γερμανικός φορέας με αφορμή τα 50χρονα για να αναδείξει τον αγώνα από το εξωτερικό, εκεί όπου σημειώθηκε με σημαντική στήριξη ένθερμων ντόπιων υποστηρικτών. Μια πολύ ενδιαφέρουσα, λοιπόν, έκθεση σχετικού υλικού εγκαινιάστηκε αυτή τη βδομάδα στους χώρους του συνδικάτου Gewerkschaftshaus München από το ίδρυμα Friedrich Ebert Stiftung με μια συζήτηση με επιλεγμένους ομιλητές. Ανάμεσά τους ένα αξιοσέβαστο μέλος της ελληνικής παροικίας Μονάχου, πρώην μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου και πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου Αλλοδαπών της πόλης, ο κ. Θεόδωρος Γαβράς που έδωσε μια εικόνα της δράσης κατά της χούντας όπως την έζησε ο ίδιος ως συνδικαλισμένος εργάτης. 


Υλικό της έκθεσης όπως διακόσμησε και την εν λόγω πρόσκληση


Δε θυμάμαι πότε ήταν η τελευταία φορά που συνάντησα έναν άνθρωπο ικανό να εμπνεύσει τόσο σεβασμό και ταυτόχρονα τόσο αφοπλιστικά απλό και προσιτό. Αν συγκράτησα πάντως κάτι περισσότερο ήταν μια κουβέντα του προς τους νέους ανθρώπους (σε ένα ακροατήριο όπου αυτοί ήταν μετρημένοι στα δάχτυλα!), ότι η Δημοκρατία δε θα πρέπει ποτέ να λαμβάνεται δεδομένη και ότι και τότε ακόμη, παραμονές του πραξικοπήματος κανείς δε θα φανταζόταν μια τέτοια βίαιη καταστολή των ελευθεριών την επομένη. 


Οι συμμετέχοντες στη συζήτηση: (από αριστερά) η συγγραφέας και πρώην δημοσιογράφος της Βαυαρικής Ραδιοφωνίας κ. Ελένη Τορόση, ο δησιογράφος κ. Γιώργος Παππάς, η πρώην βουλευτής του SPD Δρ. Sigrid Skarpelis-Sperk και ο πρώην δημοτικός σύμβουλος και πρόεδρος του Συμβουλίου Αλλοδαπών κ. Θεόδωρος Γαβράς 


Στο τέλος της συζήτησης και με τη συμβολή των υπολοίπων ομιλητών είχε γίνει σαφές ότι εκτός από λαμπρές εξαιρέσεις, όπως τον Παύλο Μπακογιάννη με το πρόγραμμά του στη Βαυαρική Ραδιοφωνία που με την ευρύτερη εκπομπή του μέσω του Deutsche Welle αποτελούσε μια από τις ελάχιστες μη ελεγχόμενες πηγές πληροφόρησης, δεν ήταν οι μεγάλοι πνευματικοί άνθρωποι που ‘καναν τη διαφορά εκεί τότε. Αυτό, βέβαια, μη ξεχνώντας ότι η μεγάλη πλειοψηφία των ξενιτεμένων ήταν ούτως ή άλλως ανειδίκευτοι εργάτες (Gastarbeiter) που είχαν φτάσει στη Γερμανία τις προηγούμενες δεκαετίες. 

Και στο σημείο αυτό πώς να μην μπω στον πειρασμό να κάνω συγκρίσεις με το παρόν, όπου μια άλλου είδους κρίση οδήγησε σε ένα νέο κύμα μεταναστών, στην πλειοψηφία τους αυτή τη φορά σπουδαγμένων ανθρώπων; Ανθρώπων, όμως απ΄ ό,τι φαίνεται, των οποίων η αποστασιοποίησή από τα κοινά και απ΄ οτιδήποτε δεν εντάσσεται στη στενά ιδιοτελή σφαίρα, είναι πράγματι αξιοσημείωτη. Παρά το υψηλό υποτίθεται μορφωτικό επίπεδό τους. Κι όλη αυτή τη στάση έρχεται μάλιστα να ολοκληρώσει το γεγονός ότι εκ των πραγμάτων στερούνται από το εξωτερικό του δικαιώματος ψήφου πίσω στην πατρίδα. 

Μπορεί μεν να μην πρόκειται σήμερα για μια χούντα, ικανή να εμπνεύσει συλλογική δράση και αλληλεγγύη, αλλά αλήθεια, δικαιολογούν οι πολιτικοκοινωνικές καταστάσεις τέτοιο εφησυχασμό, αρκούμενοι στην επίτευξη ενός καλού βιοτικού επιπέδου ή στην επιδίωξη της καλοπέρασης στην αλλοδαπή; Τον καιρό της ανεξέλεγκτης εξουσίας των παγκόσμιων αγορών, του Τράμπ, του Brexit, της γενικευμένης συμπίεσης του κοινωνικού κράτους ή των υψηλών μετακινήσεων ανθρώπων σε αναζήτηση ασφάλειας ή καλύτερων προοπτικών, θα μπορούσα να βρω πολλούς λόγους για τους οποίους αξίζει να σκέφτεται και να δρα κανείς με αλληλεγγύη και υπευθυνότητα στο συλλογικό επίπεδο. Όσο για την ακλόνητη γερμανική οικονομία, την ικανή να υποσχεθεί αξιοζήλευτη ευημερία ακόμη και στους πρόσφατα ερχόμενους μετανάστες, ιδού τι είχε εύστοχα παρατηρήσει προ λίγου καιρού ο συντονιστής της συζήτησης, δημοσιογράφος Γιώργος Παππάς ενόψει των πρόσφατων πολιτικών εξελίξεων: 
«Δυόμιση μήνες μετά τις εκλογές του περασμένου Σεπτεμβρίου στη Γερμανία, η ισχυρότερη χώρα της ΕΕ παραμένει βυθισμένη σε βαθιά κυβερνητική κρίση. Άγνωστο παραμένει πότε και κυρίως ποια κυβέρνηση θα έχει το Βερολίνο την επόμενη τετραετία. Η ακροδεξιά «Έναλλακτική για τη Γερμανία» μετά την εκλογική της επιτυχία περιμένει και την ιστορική ευκαιρία να αναλάβει και την αξιωματική αντιπολίτευση στο Μπούντεσταγκ. Η Γερμανία, πυλώνας πολιτικής σταθερότητας στην ΕΕ, κινδυνεύει να εξελιχτεί στον πολιτικό ασθενή της Ευρώπης σε μία συγκυρία που η συμβολή του Βερολίνου είναι απαραίτητη για να μπει φρέσκος αέρας στο οικοδόμημα της ΕΕ από το παράθυρο που άνοιξε ο Εμανουέλ Μακρόν».

Saturday, October 21, 2017

«Ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας»

Πάνε λίγες μέρες απ΄ όταν είχαμε την ευκαιρία εδώ στο Μόναχο να μάθουμε από πρώτο χέρι για τα εντυπωσιακά αποτελέσματα της κοσμολογικής έρευνας των Φυσικών. Εισηγητής ήταν ένας ερευνητής πρώτης γραμμής του αντικειμένου ως καλεσμένος της Λέσχης Ελλήνων Επιστημόνων. Στην προσπάθεια, λοιπόν, να δοθεί μια γενική και κατά το δυνατόν εκλαϊκευμένη εικόνα, ακούσαμε από τον ίδιο το διακεκριμένο καθηγητή κ. Νανόπουλο για το άπειρο χωροχρονικό σύμπαν στο οποίο δεν είμαστε παρά μόνο μια κουκίδα. Μάλιστα, το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος που περιλαμβάνεται εκεί μέσα, εμείς δεν είμαστε καν ικανοί να το προσεγγίσουμε, αποτελώντας ως άγνωστη σκοτεινή ύλη και ενέργεια κατά την επικρατέστερη θεωρία (Standard Model of Cosmology) περίπου το 95%!




Παρά τις δυσχερείς αναλογίες φαίνεται πως η ανθρωπότητα αιώνες τώρα διψούσε να μάθει περισσότερα για τον κόσμο που την περιβάλει και να διευρύνει όσο μπορεί την αντίληψή της γι΄ αυτόν. Κάπως έτσι κέντρισε το ενδιαφέρον μας ο ομιλητής από την πρώτη κιόλας διαφάνεια της παρουσίασής του. Εκεί είδαμε τον Bruno Giordano σε μια καλλιτεχνική απεικόνιση της προσπάθειάς του να δει πέρα από τον έως τότε θεωρούμενο πεπερασμένο θόλο του σύμπαντος, αφήνοντας πίσω του έτσι κατά μια έννοια τη σιγουριά και μακαριότητα όσων ήταν γνωστά. Πράγματι, η εν λόγω απεικόνιση σε γνωστό επιστημονικό κείμενο του 19ου αιώνα είναι άκρως εύστοχη αν σκεφτεί κανείς ότι ο ανήσυχος Λατίνος διανοητής της Αναγέννησης πλήρωσε την τολμηρή πρότασή του περί ενός απείρου σύμπαντος με την ίδια του τη ζωή (1600), όταν η Ιερή Εξέταση της Ρώμης τον καταδίκασε σε θάνατο στην πυρά. 

Μάλλον η παπική εξουσία δεν ήθελε να δεχτεί ότι κάποιος εκτός αυτής θα είχε δικαίωμα να κάνει λόγο για μη απτά πράγματα και έννοιες αφηρημένες. Ήταν τότε που η Καθολική Εκκλησία φρόντισε με την απαράδεκτη στάση της να κάνει ασυμβίβαστη τη Θεολογία με την Επιστήμη, τις θετικές βασικά επιστήμες που τότε βρίσκονταν στη χαραυγή της επακόλουθης προόδου τους.

Πολλούς αιώνες μετά το τραγικό τέλος του «μάρτυρα της Επιστήμης», όπως αποκαλείται συχνά ο Bruno Giordano, και ενώ εμείς οι ίδιοι σήμερα είμαστε μάρτυρες ραγδαίων επιστημονικών και κατ΄ επέκταση τεχνολογικών εξελίξεων, έχω την αίσθηση ότι το ασυμβίβαστο Θεολογίας και Επιστήμης συντηρείται, μάλλον ενισχυμένο ως κοινός τόπος πλέον για μεγάλη μερίδα του πληθυσμού. Στις παραπάνω ευθύνες, μου είναι σαφές ότι έρχεται να συντελέσει επιπλέον με τη σειρά της η ανθρώπινη αντίληψη που αρέσκεται σε εύκολα δίπολα, μη θέλοντας να δει ότι το ένα δεν αποκλείει το άλλο απ΄ τη στιγμή που έρχεται να μιλήσει εκεί που τελειώνει το άλλο. Η ειρωνεία της υπόθεσης είναι ότι τέτοιοι απλοϊκοί συλλογισμοί αντιτίθενται πλήρως με μια πιο επεξεργασμένη σκέψη που η ίδια η Επιστήμη πρεσβεύει!

Κατά τραγική σύμπτωση έπεσε αυτές τις μέρες στα χέρια μου ένα σχετικό κείμενο του Γιώργου Θεοτοκά γραμμένο πολλές δεκαετίες πίσω («Η έξοδος από το μηδενισμό», 1960) που όμως παρεμβαίνει με απίστευτα επίκαιρο τρόπο. Ορίστε πώς μας διαφωτίζει το γνήσιο τέκνο της γόνιμης «Γενιάς του ΄30»:

«Θα πρέπει, κάποτε, να αρχίσουμε να υπερνικούμε την κατάπληξη, που μας έχουν προκαλέσει οι επιστημονικές ανακαλύψεις της τελευταίας περιόδου και να συλλάβουμε ξανά τις σωστές αναλογίες των πραγμάτων. Είναι, νομίζω, απαράδεκτα απλοϊκή η άποψη που ακούεται συχνά και που ένας επιστολογράφος μου την επαναλαμβάνει, ότι «τον καιρό των σπούτνικ και των λούνικ και εκατό χρόνια μετά την έκδοση του έργου του Δαρβίνου, δεν μπορούμε πια να στριφογυρίζουμε ανερμάτιστα γύρω στο θρησκευτικό θέμα». Τα «σπούτνικ» και τα «λούνικ» δεν φαίνεται να άλλαξαν τίποτα βασικό στη λειτουργία του πνεύματος. Από αρκετούς αιώνες, είχαμε συνειδητοποιήσει ότι μας περιβάλλει το άπειρο. Το ότι σήμερα στέλνουμε μέσα στο άπειρο μηχανές, δεν μεταβάλλει ουσιαστικά την πνευματική μας σχέση με το σύμπαν. Και οι γνώσεις μας για την εξέλιξη των βιολογικών ειδών πλουτίζονται ακατάπαυστα από τις σύγχρονες έρευνες. Αυτά όλα όμως δεν εμποδίζουν μεγάλους επιστήμονες του καιρού μας, πρωτοπόρους της πυρηνικής φυσικής, της κοσμολογίας, της βιολογίας και της ανθρωπολογίας, να πιστεύουν σε μια Πρώτη Αρχή ―ή όπως αλλιώς διατυπωθεί τούτη η έννοια― η οποία, κατ’ αυτούς, είτε απλώς υπάρχει πριν από το σύμπαν με τούς φυσικούς του νόμους, με τις αλυσωτές πυρηνικές αντιδράσεις του και με την εξέλιξη των ειδών που έπλασε τον άνθρωπο μέσα σε εκατομμύρια χρόνια, είτε και επεμβαίνει στην πορεία του κόσμου.

»Εύλογα λοιπόν υποστηρίζεται πως το θρησκευτικό συναίσθημα κι η επιστημονική σκέψη κινιούνται σε διαφορετικά επίπεδα που είναι δυνατό να συνυπάρχουν, μέσα σε πολλές και πολύ αναπτυγμένες συνειδήσεις, χωρίς να αγγίζονται.

[…]

Πιστεύω λοιπόν, καθώς ξαναείπα, ότι ένας πολιτισμός δεν μπορεί να πορεύεται ατελεύτητα με το μηδενισμό ως την κύρια πηγή των ανώτερων πνευματικών εκδηλώσεών του και με τελικούς σκοπούς του πνεύματος και της τέχνης το άγχος του κενού, την απόγνωση και την αυτοδιάλυση. Είναι μια κατάσταση βαθύτατα ανώμαλη, αντίθετη στην ανθρώπινη φύση. Οδηγεί ολοένα σε αδιέξοδα που είναι απαράδεκτα για το ζωντανό πνεύμα. Δεν είναι δυνατό να παραταθεί πολλές δεκαετίες ακόμα. Θα βαστάξει όσο βαστάξει, αλλά αναπόφευκτα το πνεύμα θα ζητήσει κάποτε, και ασφαλώς θα βρει, το στήριγμα μιας σταθερής πίστης, για να δώσει ξανά ένα νόημα και μια ελπίδα στην ανθρώπινη ζωή».

Η προσέγγιση της αλήθειας απ΄ όποια σκοπιά, θεολογική ή επιστημονική, προϋποθέτει αναζήτηση και γελασμένοι όλοι οι επαναπαυμένοι είτε από τη μια είτε από την άλλη σκοπιά. Εξάλλου, πώς γίνεται να απορριφθεί κάτι προτού προσπαθήσουμε να το γνωρίσουμε; Προσωπικά δεν έχω κανένα πρόβλημα με κάποιον που δεν πιστεύει στο Θεό και η θεολογία μου κάθε άλλο παρά εχθρικά θα με έθετε απέναντί του. Το θέμα μου είναι, ωστόσο, ο σύγχρονος μηδενισμός και οι επαΐοντες επιστήμονες υποστηριχτές αυτού. Και φοβάμαι την επιστήμη που είναι ικανοί να υπηρετήσουν, μια επιστήμη που δε διστάζει και δεν έχει διστάξει να κάνει τέρατα…

Wednesday, October 4, 2017

Βρε μανία με τους άριστους!






«Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων»

Ομήρου Ιλιάδα



Η αρχαία ελληνική γραμματεία έχει αποτελέσει αναμφισβήτητα στο πέρας των αιώνων μια από τις κυριότερες πηγές διαμόρφωσης της ευρωπαϊκής σκέψης. Η εμπειρία του εξωτερικού προσφέρεται προς επαλήθευση αυτών που επίμονα αναφέρονται στα βιβλία της ιστορίας περί λατρείας των Δυτικών προς την Αρχαία Ελλάδα και που τόσο καθοριστικά στάθηκαν σε τούτη τη διαμόρφωση. Χωρίς αυτό να σημαίνει, βέβαια, ότι υιοθετήθηκαν απαραίτητα έτσι όπως ο αρχαίος κόσμος τα εννοούσε!


Αν μια αξία, πάντως, μεταλαμπαδεύτηκε ανά τους αιώνες σημαδεύοντας τον Ευρωπαϊκό πολιτισμό είναι η ομηρική αριστεία. Και όχι άδικα, σημαίνοντας από την ευγενή άμιλλα στον αθλητικό στίβο ώς γενικότερα την πρόοδο μιας κοινωνίας στη βάση των αξιοκρατικά δοκιμασμένων μελών της που ως μπροστάρηδες δείχνουν το σωστό δρόμο. Σημαίνοντας την επιμονή των μελών της για την επίτευξη των στόχων τους, με όρεξη για δημιουργία και μεράκι για δουλειά, όσο επίπονη κι αν είναι η πορεία προς τα κει, έχοντας στο νου τα «εύγε» των υπολοίπων στο τέλος. 

Πολλά ακόμα θα μπορούσα να πω κάνοντας λόγο για την αριστεία και ομολογώ ότι τα θεωρούσα όλα αυτά σχεδόν αυτονόητα. Μέχρι που έφτασαν στα αυτιά μου οι δηλώσεις του κ. Αριστείδη Μπαλτά από βήματος της Βουλής λίγο καιρό μετά την ανάληψη των καθηκόντων του ως υπουργού Παιδείας στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ για να μου προκαλέσουν τόση έκπληξη. Έκπληξη για το πώς μια ευγενής αξία φιλτραρισμένη μέσα από άκαμπτες ιδεολογίες, τη γνήσια πίστη του στις οποίες είχε σπεύσει ήδη προηγουμένως ο ομιλητής με περηφάνια να δηλώσει, καταντά «ρετσινιά» με το απλοϊκό επιχείρημα του δήθεν ελιτισμού!

Δεν μπορεί, όμως, να είναι αυτό μόνο η Αριστερά που υποτίθεται επιδιώκεται μέσα από αυτή την πολιτική να εκφραστεί! Απεναντίας, λέγεται ότι σε καιρούς ασυγκρίτως πιο δύσκολους υπήρξε πάγιο αίτημα από τη μεταπολεμική Αριστερά η αύξηση του κρατικού προϋπολογισμού για μια καλύτερου επιπέδου Παιδεία, ευελπιστώντας πρώτα και κύρια σε μια αύξηση της κατά κεφαλήν καλλιέργειας. Ή ακόμη, γιατί ιδεολογικά στεγανά να μας εμποδίζουν να στέψουμε το βλέμμα εκεί όπου σταδιακές αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα έφτασαν σήμερα να το κατατάσσουν στα κορυφαία παγκοσμίως, όπως στο Σκανδιναβικού Βορρά;

Με αφορμή όλη αυτή τη συζήτηση, δε λέω, διαβάσαμε και ενδιαφέρουσες αντιρρήσεις ως προς την αριστεία, όπως π.χ. της Χριστίνας Ταχιάου που αναρωτιέται, καλά με τους άριστους, αλλά τι θα γίνει με τους μέτριους; Ή ακόμη, είναι γνωστή η ψυχολογία του συνόλου για αποστροφή προς τις ιδιόρρυθμες ευφυΐες. Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος κάνει ένα βήμα παραπέρα στο «Εναντίον» του προσάπτοντας ματαιοδοξία σε όσους επιδιώκουν την αριστεία. 

Αλλά, αλήθεια, τι έχει να προτάξει μια κοινωνία στην οποία φαίνεται ο πήχης να πέφτει συνεχώς, η ποιότητα να σπρώχνεται στο περιθώριο, η λογική της ήσσονος προσπάθειας να κατισχύει, αν όχι την αριστεία, χωρίς η τελευταία να σημαίνει φυσικά υπεροψία παρά έμπνευση απ΄ όσους με πείσμα τα καταφέρνουν αποτελώντας πρότυπο για τους υπολοίπους; Και λέω πείσμα γιατί η εμπειρία, κακά τα ψέματα, έχει αποδείξει επανειλημμένως ότι το ταλέντο που μπορεί η φύση απλόχερα να χάρισε, δεν επαρκεί, αν δεν αποτελεί κιόλας επιπλέον πρόσκομμα. Η με επιμονή και υπομονή, συνετή διαχείριση και καλλιέργεια των όσων ταλάντων-χαρισμάτων είναι αυτή που εξασφαλίζει στο τέλος την επιτυχία, όπως έρχεται να μας θυμίσει και η σχετική παραβολή.

Προτού, όμως, ερμηνευτεί ο λόγος μου ως διδαχή ή θεωρηθεί ότι παριστάνω τον άριστο, ας επιχειρηματολογήσω και με έναν άλλον τρόπο που αν μη τι άλλο με αφορά και αυτό δεν είναι φυσικά τίποτα άλλο παρά η μαζική μετανάστευση νέων μορφωμένων ανθρώπων όλα αυτά τα χρόνια της κρίσης. Ε, και τι σχέση μπορεί να έχει αυτό; Θα σου πω... Η ελληνική κρίση έχει γίνει πλέον σαφές ότι αποτελεί συνισταμένη πολλών διαφορετικών κακοδαιμονιών της ελληνικής κοινωνίας καθώς και του ευρωπαϊκού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται. Αυτή, όμως, που ξεχωρίζει είναι η συνισταμένη των πελατειακών σχέσεων, του νεποτισμού, της αναξιοκρατίας, της αναποτελεσματικότητας του κρατικού μηχανισμού. Και με όλα αυτά ακριβώς είναι που έρχεται να αντιδιασταλεί η αριστεία και το κλίμα στο οποίο ευδοκιμεί, ελλείψει του οποίου όσοι δεν έχουν έναν «μπάρμπα στην Κορώνη» οδηγούνται ενδεχομένως στη φυγή από την πατρίδα σε αναζήτηση καλύτερων προοπτικών. 

Αν ληφθεί υπόψη, μάλιστα, ότι οι τελευταίοι σύμφωνα με έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδας το 2016 εκτιμούνται γύρω στους εκατό χιλιάδες ανά παρελθούσα χρονιά από το 2008, σημαντική μερίδα των οποίων είναι νέοι επιστήμονες, τότε το λεγόμενο brain drain (δηλαδή η μαζική φυγή ανθρώπινου επιστημονικού δυναμικού) θέτει δίχως αμφιβολία εύλογα ερωτήματα σε σχέση με την πολυπόθητη ανάκαμψη της ρημαγμένης ελληνικής κοινωνίας. 

Αφορμή για όλες αυτές τις αράδες στάθηκε ένα πρόσφατο δημοσίευμα σύμφωνα με το οποίο η σύζυγος του κ. Μπαλτά χρησιμοποίησε έναν τίτλο σπουδών από ένα τμήμα μεταπτυχιακού με διδάσκοντα τον ίδιο τον κ. Μπαλτά για να αυξήσει παρανόμως το μισθό της σε μια εντελώς άσχετη με τις σπουδές της διευθυντική θέση, στην οποία επίσης διορίστηκε με αδιαφανή τρόπο. Και μπορεί μεν η εν λόγω κυρία να μην είναι ούτε η πρώτη, ούτε η τελευταία, αλλά, ειλικρινά, όταν αυτή τυχαίνει να είναι η σύζυγος του πρώην υπουργού που τα ΄βαλε με την αριστεία, ε, τότε καταντά αυτό εξωφρενικό για όλους τους αξιόλογους νεομετανάστες!




--
Κι εδώ όπως πρωτοδημοσιεύτηκε στο Jopa-News.

Sunday, August 27, 2017

Το κιβώτιο

«Στο "Κιβώτιο" του Άρη Αλεξάνδρου, μία ομάδα 40 ανταρτών αναλαμβάνει την αποστολή να μεταφέρει ένα κιβώτιο με περιεχόμενο πολύτιμο για την έκβαση του Εμφυλίου υπέρ του Δημοκρατικού Στρατού. Επρόκειτο για αποστολή αυτοκτονίας καθώς η πορεία που θα ακολουθούσαν περνούσε υποχρεωτικά μέσα από τις γραμμές του εχθρού. Τελικά στην φονική διαδρομή αποδεκατίστηκαν με διαφορετικούς τρόπους όλοι πλην ενός, ο οποίος και παρέδωσε το κιβώτιο. Το κιβώτιο ήταν άδειο. Δεν θα επεκταθώ περισσότερο για το συγκλονιστικό αυτό βιβλίο, αλλά καιρό τώρα μου έχει δημιουργηθεί η σκέψη ότι τα τελευταία χρόνια ζούμε μια φάρσα του μύθου του "Κιβώτιου".

»Ο ΣΥΡΙΖΑ ανέλαβε την ιστορική αποστολή να καταλάβει την εξουσία για πρώτη φορά για λογαριασμό της Αριστεράς. Κουβαλούσε μαζί του όλη τη σκευή της ιστορίας της, τις παρακαταθήκες των παλιών αγωνιστών της, την εξωραϊσμένη αυτοεικόνα του σύγχρονου συντρόφου, το αίσθημα ηθικής υπεροχής που εμπότιζε τα κύτταρα κάθε αριστερού. Στον Αλέξη Τσίπρα και τους συντρόφους του παραδόθηκε ένα μυθικής αξίας κιβώτιο.

[...]

»Η μια μετά την άλλη οι διαψεύσεις άρχισαν να σκάνε με κρότο. Η πρώτη δουλειά του αριστερού νικητή των εκλογών ήταν να συμμαχήσει με τους πιο δεξιούς των δεξιών. Στη συνέχεια υπέγραψε ένα κατάδικό του Μνημόνιο, άρχισε να καλοδέχεται τους τροϊκανούς με άλλο όνομα στο Χίλτον, ξέχασε τα περί γερμανικών οφειλών, έγινε ο καλύτερος φίλος της Μέρκελ, διόγκωσε τη φορολογία σε εξοντωτικά επίπεδα, μείωσε κι άλλο το εισόδημα, αύξησε την πραγματική ανεργία, έστησε τη δική του διαπλοκή, συνέχισε απαράλλαχτο το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων των προδοτών, ξεπούλησε τις τράπεζες στα ξένα funds, εκλιπάρησε για μια μικρή ελάφρυνση του χρέους. Εκανε τα ίδια πράγματα, πολύ ακριβότερα. Για κερασάκι έκανε και αυτό που δεν τόλμησαν ποτέ οι δεξιοί, να υποθηκεύσει τον δημόσιο πλούτο για 99 χρόνια.

»Έχανε φέτα-φέτα τον ιδεολογικό του κορμό, αλλά πάλι λες, υποχρεώθηκε από τον οικονομικό εκβιασμό. Βλέπεις όμως και από την άλλη να στέλνουν τα ΜΑΤ που θα καταργούσαν εναντίον συνταξιούχων, να έχουν οχυρωθεί σιδερόφραχτοι μέσα στο Μαξίμου, να κάνουν πολυέξοδα ταξίδια με το πρωθυπουργικό αεροπλάνο που θα πουλούσαν, να έχουν ανοίξει νέες χειρότερες Αμυγδαλέζες, να σκηνοθετούν εθνικολαϊκιστικές φιέστες που δεν είχαμε δει ποτέ επί Δεξιάς, να έχουν στενότερες σχέσεις με την Εκκλησία από τον Σαμαρά, να υπάρχει ένας υπουργός μόνιμα ντυμένος αξιωματικός, να στήνουν φάμπρικες με χρυσαυγίτες σαν νέοι Μπαλτάκοι και αναρωτιέσαι, η τρόικα τους υποχρεώνει να τα κάνουν κι αυτά;

»Τι έχει μείνει από εκείνο το κόμμα και από εκείνους τους συντρόφους του πρώτου καιρού της επέλασης προς τη νίκη; Ενα απομεινάρι γκροτέσκο αριστερής ρητορικής, μια τσακισμένη ιδεολογική ραχοκοκαλιά, ένα κόμμα χωρίς παρελθόν, ένα άδειο πουκάμισο. Λίγοι απογοητευμένοι οπαδοί, κάτι κουρασμένα στελέχη, σύντροφοι που καθημερινά λιγοστεύουν, αραιώνουν, αποδεκατίζονται. Τι είδους κόμμα είναι αυτό που μας κυβερνά, ξέρει κανείς;

»Φαντάζομαι μια εικόνα σε έναν αόριστο μέλλοντα, τον αρχηγό αποκομμένο από την πολιτική μήτρα που τον γέννησε, χωρίς ιδεολογική πατρίδα, τελευταίο εναπομείναντα της περιπέτειας, να σέρνει μόνος τα κουρασμένα του βήματα και εκείνο το κιβώτιο που έπρεπε να παραδώσει. Ο άγνωστός του αριστερός ανακριτής να τον ρωτά, τελικά τι διαφορά είχες από τους αντιπάλους σου; Και το ανοιγμένο κιβώτιο να χάσκει απειλητικό και να έχει μέσα μια γραβάτα». 

Εδώ για ακόμη μια φορά αποδεικνύει ο Ανδρέας Πετρουλάκης πως εκτός από πετυχημένες γελοιογραφίες, αρθρώνει και ευστοχότατο λόγο και για κακή μας τύχη έχει εν προκειμένω πολύ δίκιο! Το ερώτημα είναι, βέβαια, τι πρέσβευε πράγματι ο ΣΥΡΙΖΑ πριν οι συγκυρίες τον φέρουν στην εξουσία και κατά πόσο είχε επεξεργασμένο λόγο και πρόγραμμα προς την κατεύθυνση αυτή. Είχε αριστεροσύνη εκφρασμένη σε κοινωνιοκεντρικές επιλογές, επιλογές με έμφαση στην παιδεία και την κοινωνική μέριμνα για τους μη προνομιούχους; Χωρίς ιδεολογικές παρωπίδες και συντεχνιακές στρεβλώσεις; Πολιτικές προτεραιότητες και επιδιώξεις που για την επίτευξή τους δε χρειάζεται να σκοντάψεις στο οικονομικό κόστος, όπως π.χ. την προαγωγή της αριστείας που μάλλον με συμβολικές κινήσεις επιτυγχάνεται; Μα, τι λέω; Η αριστεία κατάντησε ρετσινιά... 

Όσο για το βιβλίο για το οποίο γίνεται λόγος, μόλις αυτό το καλοκαίρι έπεσε στα χέρια μου αυτό το διαμαντάκι της νεοελληνικής λογοτεχνίας! Συναρπαστική μυθοπλασία σε αιματοβαμμένο ιστορικό πλαίσιο. Ο συγγραφέας, ο ίδιος αριστερός, θαρρείς πως στο έργο καυτηριάζει έναν αγώνα που ενώ μεν ξεκίνησε με όραμα, στην πορεία κατέληξε με χιλιάδες θύματα από κάθε πλευρά και στη μέση μια ρημαγμένη χώρα, έτσι που αναρρωτιέται για τη ματαιότητα όλου αυτού. 

Σχεδόν σαράντα χρόνια πριν, όταν η εμπειρία του Εμφυλίου ήταν πιο νωπή κι ένας ειλικρινής απολογισμός των γεγονότων ενδεχομένως πιο δύσκολος, ο Αλεξάνδρου το τόλμησε. Σήμερα κι ενώ όλα πλέον συνηγορούν στο ότι οι ιδεολογίες πέθαναν και τη θέση τους για μια καλύτερη κοινωνία θα πρέπει να πάρουν ιδέες ελεύθερες, ο Τσίπρας ζει με τις δικές του ψευδαισθήσεις και προτιμά για τους δικούς τους μικροκομματικούς λόγους τη γλώσσα της διχόνοιας.